استاد علی صفایی حائری عین صاد
 
پایگاه مؤسسه فرهنگی هنری لیلة القدر

سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین غنوی - شب بیست و یکم رمضان94

حجت الاسلام والمسلمین امیر غنوی

موضوع: تا چشمه رضوان

1394/04/29



چکیده سخنرانی:

دو نوع تسویل داریم: نوع اول تسویل نفس؛ یعنی فریبی که نفس در حق خودش انجام می‌دهد و نوع دوم

 تسویل شیطان.

در درون ما وضعیتی فراهم آمده که به ما این امکان را می‌دهد که در برابر به هم‌ریختگی و اغتشاش درونی  و احساس خطر، از خود عکس‌العمل نشان دهیم.

این ساز و کار که در برابر احساس از دست‌دادن، عکس‌العمل نشان می‌دهد، اگر بد عمل کند، به جای این که مشکل را حل کند، صورت مسأله را پاک می‌کند.

این مکانیسم، اگر نتواند برای مسأله پاسخ مناسب بیابد، برای اینکه اضطراب و رنجش از بین برود، واقعیت را تبدیل به خلاف واقعیت می‌کند.

این  ساز و کار، یک نظام دفاعی و عالی است که باید عقلانیت و حکمت را در آن پیدا کرد.

در تسویل، چند نکته وجود دارد:

اولین زمینه‌ای که تسویل نفس برای تحقق به آن نیاز دارد، این است که خود انسان، به موضوع، علاقه و وابستگی روانی داشته باشد و نخواهد از آن جدا شود.

دومین نکته این است که تسویل جایی مورد نیاز است که انجام‌دادن کار، با موانعی روبرو است. موانع عقلی و دینی و عرفی که نمی‌گذارند من به راحتی هر کاری را انجام دهم. یعنی عقل یا شرع یا محیط به من می‌گویند: آن کار را انجام نده.

در تسویل، انسان برای اینکه نکته اول و دوم را برای خودش حل کند، جنبه‌های مختلف موضوع را در نظر می‌گیرد و اقدام به دلیل‌سازی برای کاری می‌کند که می‌خواهد انجام دهد و از سوی دیگر دلیل‌های مخالف خود را تضعیف می‌کند.

انسان برای این کار، موانع شرعی را با دلایل متعددی مانند عسر و حرج رفع می‌کند تا با خیال راحت آن را انجام دهد.

تسویل یعنی راحت‌کردن کار و تسویل موفق، جایی صورت می‌گیرد که آدم احساس می‌کند هیچ مانعی در برابر او نیست.

در تسویل، دو حُقّه وجود دارد: یکی بزرگ جلوه‌دادن و ارزشمندکردن کار است و دیگری تسهیل راه برای رسیدن به موضوع مورد علاقه. فریب اول زمینه ساز فریب دوم است.

تسویل حل مشکل میان عقل و عشق، به نفع عشق است. در آن، انسان گزینه‌ای را انتخاب می‌کند که عشق می‌گوید؛ اما نمایی عقلانی به آن می‌دهد.

برادران یوسف که در دامان نبوت و با بهترین شیوه تربیت، رشد کرده‌اند، کارشان به جایی می‌رسد که برای قتل برادر خود نقشه می‌کشند. حضرت یعقوب در یک جمله دلیل این همه گمراهی را به آنها می‌گوید: «بَل سَوّلَت لَکُم اَنفُسَکم»

دومین نوع تسویل، تسویل ابلیس است. در سوره محمد می‌خوانیم که: «إِنَّ الَّذینَ ارْتَدُّوا عَلی‏ أَدْبارِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدَی الشَّیْطانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَ أَمْلی‏ لَهُمْ»؛ «بی‏گمان كسانی كه پس از آنكه [راه] هدایت بر آنان روشن شد [به حقیقت] پشت كردند، شیطان آنان را فریفت و به آرزوهای دور و درازشان انداخت.»

تسویلِ شیطان، تفاوت کلیدی با تسویل نفس دارد. ما اینجا با موجودی زیرک و آگاه روبرو هستیم که از سلاح ویژه ای برخوردار است: «الوسواس الخنّاس». او به  صورت غیرمستقیم ما را تحت تأثیر قرار می‌دهد و وسوسه می‌کند و به سمت خود می‌کشاند.

دومین اسلحه شیطان این است که از هر مسیری که او را برانید، از راه دیگر وارد می‎شود. او یک بازی ندارد و از یک شیوه استفاده نمی‌کند.

شیطان با دو اسلحۀ «وسوسه» و «بازگشت از موضع و فضای متفاوت»  تسویل می‌کند و  نکته مهم در اینجا این است که او نقطه ضعف‌های ما را نیز می‌داند.

هدف شیطان از تسویل و فریب انسان، ریشه در یک عامل روانی بسیار قوی دارد و آن اثبات صحت کبرش است: «قَالَ أَرَأَیتَكَ هَذَا الَّذِی كَرَّمْتَ عَلَی لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلَى یوْمِ الْقِیامَةِ لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّیتَهُ إِلَّا قَلِیلًا»؛ «گفت: «به من بگو، این کسی را که بر من برتری داده‌ای (به چه دلیل بوده است؟) اگر مرا تا روز قیامت زنده بگذاری، همه فرزندانش را، جز عده کمی، گمراه و ریشه‌کن خواهم ساخت.»

کاری که شیطان با آدم می‌کند این است که او را گم می‌کند: «لَاُضِلَّنَهُم»؛«آنها را گمراه می‌کنم»

گم شدن مراتبی دارد:

گاه گم‌شدن از توجه و ذکر است: «اَضَلَّنی عَنِ الذِّکر». اولین بازی شیطان با آدم این است که توجهات را از او می‌گیرد و دیدبان‌ها را می‌زند تا راحت شروع به حمله و ضربه‌زدن کند.

 دومین گم‌کشتگی، گم‌شتگی کار آدم است: «الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا»؛ «آنهايی که کوشش‌شان در زندگی دنيا تباه شد»

گاهی انسان وظیفه و نقش خود را گم می‌کند و نمی‌داند تا کنون چه می‌کرده و چه باید بکند.

گام سوم گم‌گشتگی از راه است: «لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِهِ». یعنی نه تنها کار، بلکه راه را نیز گم می‌کند و مسیرهای تازه‌ای در زندگی او پیدا می‌شود که تا کنون نبوده‌اند.

گام چهارم برای کسانی است که ایمان آورده‌اند، اما کفر ورزیده‌اند و چشم‌پوشی کرده‌اند: «اولئک هم الضآلّون»؛ آدم‌هایی که خودشان را هم گم می‌کنند. اوج گم‌گشتگی اینجا است.

برای استفاده بهتر و راحت تر از سیستم نظردهی لطفا وارد سیستم شده یا از طریق این فرم ثبت نام کنید.

نام*:    ایمیل*:  
نظر*:
  کد امنیتی: