استاد علی صفایی حائری عین صاد
 
پایگاه مؤسسه فرهنگی هنری لیلة القدر

فکر و ذکر، مقوّم حقیقت انسانی(3)

حجت الاسلام و المسلمین حاجی ابراهیم

موضوع: محرم

1394/08/03



سخنرانی شب دهم محرّم، در مؤسسه لیلۀ‌القدر

 

چکیده سخنرانی:

«فَاتَّقُواْ النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ»

 از آن آتشى كه سوختش مردمان و سنگها هستند و براى كافران آماده شده، بپرهيزيد.

دیانت، آداب حفظ کردن خود است از جهنم.

دین با آداب‌دانی شروع می‌شود و با عشق تمام می‌شود. به قول مولوی:

دین سراپا سوختن اندر طلب

انتهایش عشق و آغازش ادب

اَدب حسن انجام کار و ظرافتی است که برای انجام یک کار انجام می‌دهیم.

گفتیم که جهل و غلفت آثار و پیامدهایی دارند که اولینِ آنها فسق است؛ یعنی رعایت نکردن حقوق و حدود.

فسق هم به پوک‌شدن منتهی می‌شود و پوک‌شدن، اطاعت‌پذیری از بیرون را سبب می‌شود.

نتایج اطاعت‌پذیری از بیرون هم مدپرستی و اینجایی و اکنونی زیستن است که خدا مردگی و معاد فراموشی را به دنبال دارد.

عنصر سومی که در دوره جدید شکل گرفته و یک مبنای اخلاقی است،  عبارت است از عاطفه‌گرایی در اخلاقیات.

عاطفه‌گرایی یعنی ارزش‌داوری در باب احوال و افعال انسانی بر اساس خوشایندها و بدیندها.

در همه ادیان الهی و به ویژه دین اسلام، خدا تأکید می‌کند که آنچه شما خوشتان می‌آید، لزوما خوب نیست. خوردن خربزه برای کسی که سرما خورده خوش است، اما خوب نیست.

اولین تفکیکی که عقل ما پس از بلوغ انجام می‌دهد، این است که تساوی خوب و خوش را به هم می‌زند.

در آیات قرآنی به ما فرموده‌اند که: «كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ »؛ «جهاد بر شما  واجب شده است، در حالی که برای شما ناخوشایند است.»

اما اصل اساسی که در ادامه همین جمله از آیه می‌آید، این است: «وَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تُحِبُّواْ شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ وَاللّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ»؛ «و بسا چیزی را خوش نمی دارید و آن برای شما خوب است، و بسا چیزی را دوست می دارید و آن برای شما بد است، و خدا می داند و شما نمی دانید.»

بنابراین ملاکِ خوشایند و ناخوشایند، ملاک درست و مطمئنی نیست. حالا از کجا بفهمیم که چه چیزی خوب است و چه چیزی بد؟

فرموده‌اند: یک سری از خوبی‌ها و بدی‌ها را ما به شما الهام کرده‌ایم و شما با عقل خودتان می‌فهمید؛ اما خیلی از چیزها را هم نمی‌توانید بفهمید: «وَاللّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ»؛ خدا می‌داند و شما نمی دانید.

مانند دانش‌آموزی که او را وادار می‌کنند به مدرسه برود؛ هرچند خودش نمی‌داند، ولی ما می‌دانیم که به مصلحت او است.

این اصل ساده، مبنای ارزش‌داوری در عصر جدید قرار گرفته است: خوب آن است که تو خوشت می‌آید؛ آن هم در همین عالَم؛ آن هم در همین لحظه؛ آن هم برای فرد انسان، نه جامعه انسانی.

مهم من و حال اکنون من است و خوب و بد بر اساس حال من تعریف می‌شوند.

غربی‌ها می‌گویند: تا جایی که به آزادی دیگران لطمه نزنی، آزاد هستی؛ حتی می‌توانی به خودت صدمه بزنی، به شرط آنکه به دیگران صدمه نزنی.

با این نگاه، حتی اگر به معنویات هم توجه می‌کنند، مهم تنها این است که حال خوبی پیدا شود؛ اما ما در دین، آموخته‌ایم که معنویتِ حال، اصل نیست. ما تنها وظیفه داریم عبادت کنیم.

مثلا ما وظیفه داریم در جلسات ذکر اهل بیت شرکت کنیم. یا آن حالت معنوی حاصل می‌شود یا نمی‌شود. خود این حال‌ندادن هم بلا است.

خدا است که باید حال بدهد. گاهی هم بی‌حالی و قبض می‌دهد. می‌خواهد ببیند شما چه می‌کنید.

در دین گفته‌اند به حالتان اعتماد  نکنید. حال همیشه به شما راست نمی‌گوید.

بر اساس اندیشه مدرن، اگر با نماز حال خوبی برای فرد حاصل شد، نماز می‌خواند. اگر نشد، نمی‌خواند.

اما این مسیر باعث حسرت آدم‌ها می‌شود؛ چون وقتی بر اساس خوشایندها رفتار کردند، فرصتها را از دست می‌دهند.

اولین اثرش این است که مجاری ادراکی او به تدریج بسته می‌شوند. آن چیزهایی را که باید با چشم و گوش و قلبش درک کند، درک نمی‌کند.

عشق‌ و نفرت‌ و برخی دیگر از حالات درونی ما مانند سوء ظن و حسادت، مانع فهم‌اند و حتی اعمال هم چنین اثری دارند و تبدیل به حجاب می‌شوند و باعث می‌ شوند که انسان دیگر نبیند.

 امام صادق می‌فرماید: «كَانَ أَبِى ع يَقُولُ مَا مِنْ شَيْءٍ أَفْسَدَ لِلْقَلْبِ مِنْ خَطِيئَةٍ إِنَّ الْقَلْبَ لَيُوَاقِعُ الْخَطِيئَةَ فَمَا تَزَالُ بِهِ حَتَّى تَغْلِبَ عَلَيْهِ فَيُصَيِّرَ أَعْلَاهُ أَسْفَلَهُ»

پدرم همواره مي‌فرمود: چيزى بيشتر از گناه، قلب را فاسد نمی‌كند، قلب مرتكب گناهى مي‌شود و بر آن اصرار مي‌ورزد تا بالايش بپائين مي‌گرايد(سرنگون و وارونه مي‌شود و واقعیت را نمی‌بیند)

با چنین حب و بغض‌ها و چنین اعمالی ما با اینکه چشم و گوش و قلب داریم، اما نمی بینیم و نمی‌شنویم و نمی‌فهمیم:

«وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لاَّ يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ يَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَـئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَـئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ»

«در حقيقت، بسيارى از جنّيان و آدميان را براى دوزخ آفريده‏ايم. [چرا كه‏] دلهايى دارند كه با آنها [حقايق را] دريافت نمى‏كنند، و چشمانى دارند كه با آنها نمى‏بينند، و گوشهايى دارند كه با آنها نمى‏شنوند. آنان همانند چهارپايان بلكه گمراه‏ترند. آنها همان غافلان‌اند.»

داشتن گوش شرط لازم است برای شنیدن، اما کافی نیست، گاهی چون ذهن‌مان مشغول است، صدایی را نمی‌شنویم.

اگر انسان دچار چنین شرایطی شد، حتی اگر سراغ قرآن وروایات هم برود، هدایت نمی‌شود. قرآن و روایات به گونه‌ای نیستند که هر وقت سراغشان رفتیم، هدایت شویم.

فهم قرآن شرایط و موانعی دارد که اگر آن شرایط نباشند یا آن موانع باشند، هدایت نمی‌شویم. حتی گمراه هم می‌شویم.

خود قرآن دو عامل را معرفی می‌کند که با آنها نه تنها قرآن موجب هدایت نمی‌شود؛ بلکه باعث ضلالت و خسارت هم می‌شود. یکی از آن دو عامل فسق است و دیگری ظلم.

1. فسقِ انسان  باعث می‌شود او به وسیله قرآن، دچار گمراهی و ضلالت شود:

«إِنَّ اللَّهَ لاَ يَسْتَحْيِي أَن يَضْرِبَ مَثَلاً مَّا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُواْ فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُواْ فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَـذَا مَثَلاً يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَيَهْدِي بِهِ كَثِيراً وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفَاسِقِينَ».

«خدا از اينكه به پشه‏اى- يا فروتر [يا فراتر] از آن- مَثَل زند، شرم ندارد. پس كسانى كه ايمان آورده‏اند مى‏دانند كه آن [مَثَل‏] از جانب پروردگارشان بجاست ولى كسانى كه به كفر گراييده‏اند مى‏گويند: «خدا از اين مَثَل چه قصد داشته است؟» [خدا] بسيارى را با آن گمراه، و بسيارى را با آن راهنمايى مى‏كند و[لى‏] جز فاسقان را با آن گمراه نمى‏كند

عرب واژه فسق را درباره خرمایی به کار می‌برد که از پوسته خود بیرون آمده باشد. فسق کاری است که ما را از شأن انسانی‌مان بیرون بیاورد.

اگر از حقیقت انسانی‌مان فاصله گرفتیم، دیگر قرآن نمی‌تواند ما را هدایت کند.

2. ظلم انسان موجب می‌شود او به وسیله قرآن، دچار خسارت و زیان شود:

«وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاء وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إَلاَّ خَسَارًا».

«و ما آنچه را براى مؤمنان مايه درمان و رحمت است از قرآن نازل مى‏كنيم، و[لى‏] ستمگران را جز زيان نمى‏افزايد.»

غیر از این دو مانع که نباید باشند، هدایت به وسیله قرآن، شرطی هم دارد و آن اتقاء و پارسا منشی است:  «ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ».

«اين است كتابى كه در [حقانيت‏] آن هيچ ترديدى نيست [و] مايه هدايت تقواپيشگان است.»

اصحاب الحسین(ع) - 1

اصحاب الحسین(ع) - 2

اصحاب الحسین(ع) - 3

اصحاب الحسین(ع) - 4

اصحاب الحسین(ع) - 5

استقامت دین و استقامت در دین- 1

استقامت دین و استقامت در دین- 2

استقامت دین و استقامت در دین- 3

ویژگی های حضرت عباس(ع)

شرح آخرین کلمات امام حسین(ع)

پیما‌ن‌های ما با خدا

سخنرانی شب سوم محرم

سخنرانی شب چهارم محرم

سخنرانی شب دوم محرم

سخنرانی شب اول محرم

سخنرانی شب اول محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب دوم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب سوم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب چهارم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب پنجم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب ششم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب هفتم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب هشتم محرم (چکیده)

سخنرانی شب نهم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب دهم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب یازدهم محرم (چکیده+فایل صوتی)

عاجله و آجله(1)

عاجله و آجله(2)

عاجله و آجله(3)

شِکوۀ اولیاء خدا از دوستان(1)

شِکوۀ اولیاء خدا از دوستان(2)

شِکوۀ اولیاء خدا ازدوستان(3)

شِکوۀ اولیاء خدا ازدوستان(4)

فکر و ذکر، مقوّم حقیقت انسانی(1)

فکر و ذکر، مقوّم حقیقت انسانی(2)

فکر و ذکر، مقوّم حقیقت انسانی(4)

سخنرانی شب اول محرم1395

سخنرانی شب هفتم محرم۱۳۹۵

سخنرانی شب دوم محرم1395

سخنرانی شب سوم محرم1395

سخنرانی شب چهارم محرم1395

سخنرانی شب هشتم محرم۱۳۹۵

سخنرانی شب پنجم محرم1395

سخنرانی شب ششم محرم۱۳۹۵

سخنرانی شب نهم محرم۱۳۹۵

سخنرانی شب دهم محرم۱۳۹۵

سخنرانی شب یازدهم محرم ۱۳۹۵

سخنرانی شب اول محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب دوم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب سوم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب چهارم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب پنجم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب ششم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب هفتم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب هشتم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب نهم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب دهم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب یازدهم محرم ۱۳۹۶

برای استفاده بهتر و راحت تر از سیستم نظردهی لطفا وارد سیستم شده یا از طریق این فرم ثبت نام کنید.

نام*:    ایمیل*:  
نظر*:
  کد امنیتی: