استاد علی صفایی حائری عین صاد
 
پایگاه مؤسسه فرهنگی هنری لیلة القدر

فکر و ذکر، مقوّم حقیقت انسانی(2)

حجت الاسلام و المسلمین حاجی ابراهیم

موضوع: محرم

1394/08/02



سخنرانی شب نهم محرّم، در مؤسسه لیلۀ‌القدر


چکیده سخنرانی:

«فَاتَّقُواْ النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ»

 از آن آتشى كه سوختش مردمان و سنگها هستند و براى كافران آماده شده، بپرهيزيد.

در جلسه گذشته گفتیم: آنچه مانع جهنمی‌شدن ما است، این است که حقیقت معنویت و دیانت در زندگی ما پویا باشد.

حقیقت معنویت هم طبق فرمایش قرآن به این است که اولا زمینه و بستر معرفت در ما فراهم شود. ثانیا ریشه‌های عاطفه در ما شکل بگیرند. ثالثا تغذیه مناسب باشد، یعنی اعمال. و رابعا این درخت باید از آفات حفظ شود تا بتواند رشد طبیعی خود را داشته باشد.

گفتیم: دست‌کم دو آسیب وجود دارد: جهل و غلفت که فکر و ذکر این دو آفت را برطرف می‌کنند.

در آیه ابتدا ذکر مطرح شده بعد فکر(«الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ»). این نشان می‌دهد که ذکر بر فکر، مقدم است. دلیل آن هم این است که گاهی فکر افسرده می‌شود و راه به جایی نمی‌برد. در چنین مواردی باید از ذکر استفاده نمود و به دانسته‌های پیشین مراجعه کرد.

قرآن و نماز از نمونه‌های ذکر هستند که در مورادی که فکر جواب نمی‌دهد، باید به آنها مراجعه نمود:

 «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْر»؛  بی‌تردید ما اين ذكر (قرآن) را فرو فرستادیم.

«أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي»؛  نماز را برای ذکر من به پا دار.

 

همین مجالسی که ما در آنها هستیم هم ذکراند. امام صادق به فضیل می‌فرماید: «تجلسون و تحدثون؟ قال: نعم، جعلت فداک. قال: إن تلک المجالس أحبها، فأحیوا أمرنا یا فضیل؛ فرحم الله من أحیا أمرنا»

«می نشینید و حدیث می گویید؟ گفت: آری، فدایت شوم. امام (علیه السلام) فرمود: به راستی که آن مجالس را دوست دارم. ای فضیل، امر ما را زنده نگه دارید. خدا رحمت کند آن را که امر ما را زنده نگاه دارد.»

یکی از آثار عدم فکر و ذکر را در جلسه  گذشته گفتیم که مدگرایی بود. در این جلسه درباره اثر دیگر آن گفتگو می‌کنیم که عبارت است از روحیۀ اینجایی و اکنونی زیستن.

اگر تعلم و فکر نداشته باشیم و اهل ذکر نباشیم، تدریجا روحیۀ اینجایی و اکنونی زیستن در ما شکل می‌گیرد.

می‌دانیم که غیر از این جهان، جهان دیگری هم وجود دارد و ادیان گفته‎اند: لذت و راحتی خود را با توجه به این بازه زمانی نامنتاهی تعریف کنید؛ نه تنها با توجه به دنیا.

با توجه به نوع نگاه ما به زندگی است که کارهایمان معقول یا نامعقول می‌شوند. اگر قرار بود ما 20سال زندگی کنیم، معقول نبود دنبال مدرک دکتری برویم تا زندگی خوبی داشته باشیم؛ اما اگر قرار بود مانند حضرت نوح 900سال عمر داشته باشیم، معقول بود حتی 100سال زحمت بکشیم تا مدرک بگیریم و 800سال دیگر عمرمان را با راحتی زندگی کنیم.

اگر استمرارمان را در نظر بگیریم، به گونه‌ای زندگی‌کردن معقول است که اگر آن را در نظر نگیریم، آن گونه زیستن معقول نیست.

روحیه سکولار یعنی انسان نسبت به آخرت، غافلانه زندگی کند. حتی از لحاظ اعتقادی آخرت را قبول دارد، اما در زندگی و در مقام عمل آن را در نظر نمی‌گیرد. این یعنی اینجایی و اکنونی زندگی‌کردن. این نوع نگاه به زندگی بعد از رنسانس در زندگی غرب گسترش پیدا کرد و جامعه ما دارد به سمت این نگاه پیش می‌رود.

این روحیه، به تدریج آدم‌ها را با دو مشکل مواجه می‌کند: یکی مشکل خدامردگی و دیگری مشکل معادفراموشی.

نیچه در اوایل کتاب «چنین گفت زرتشت» می‌گوید: «خدا مرده است». این جمله به معنای مردن خدا در عالم خارج نیست. به معنای ناقص‌بودن ادله اثبات وجود خدا هم نیست.

او می‌گوید: «خدا مرده است و ما او را به قتل رسانده‌ایم.» منظورش این است که ما در اعمال خودمان، بدون خدا زندگی می‌کنیم و خدا در ذهن و ضمیرمان مرده است.

نتیجه خدامردگی این است که خدا هم ما را دچار فراموشی نسبت به خودمان می‌کند و اگر این چنین شد، ما خودمان را ارزان می‌فروشیم؛ به یک موسیقی، به یک فیلم ... .

کسی که گوهرش را نشناسد، آن را ارزان می‌فروشد.

خدا مردگی یعنی غفلت از جهان ماوراء؛ یعنی می‎گوییم: « می‌دانم خدا هست، ولی من می‌خواهم زندگی خود را داشته باشم.»

دو رابطه معرفتی میان ما و خدا وجود دارد:

  1. شناخت نفس باعث شناخت خدا می‌شود: «مَن عَرَفَ نفسَه عَرَفَ رَبَّه»
  2. خدافراموشی موجب خودفراموشی می‌شود: «وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ أُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ»

خود فراموشی هم موجب این است که خود را ارزان می‌فروشیم:

امام کاظم می‌فرماید:  «اِنَّ اَبدانکم لیس لها ثمن الا الجنۀ ، فلاتبیعوها بغیرها»؛ «بدن‌های شما به اندازه بهشت می‌ارزند. آنها را به غیر بهشت نفروشید.»

این تازه ارزش جسم ما است. قیمت روحمان بسیار بیشتر از این است:

 «یَا أَیَّتُها النَّفسُ المُطمَئِنَّة إِرجعی إِلی ربِّکِ راضیةً مَرضیة فَادخلی فِی عِبادی وَادخلی جَنََّتی»

به عقیده استاد صفایی چون در این آیه «جنّت»، به «یاء» متکلم یعنی خدا اضافه شده، منظور جنت لقاء خدا است؛ نه جنات فردوس.

روحیه معادفراموشی نیز یکی از چیزهایی است که در نتیجه نبود ذکر و فکر در ما شکل می‌گیرد و این نیز آسیب بزرگی است.

در سوره «ص» خداوند خطاب به حضرت داوود، دلیل خارج‌شدن از راه خدا را فراموشی معاد معرفی می‌کند:

«یا دَاوُودُ ... لَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ»  نتیجه بیراهه رفتن، فراموشی معاد است.

اگر یادمان برود که معادی و روز حسابی هست، بسیاری از فسق و فجورها را مرتکب می‌شویم.

یاد روز معاد آنقدر اهمیت دارد که خدا در قرآن می‌فرماید، ما پیامبران را به وسیله آن خالص کرده‌ایم:

«وَاذْكُرْ عِبَادَنَا إبْرَاهِيمَ وَإِسْحَقَ وَيَعْقُوبَ أُوْلِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصَار إِنَّا أَخْلَصْنَاهُم بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِِ»

ما ابراهيم و اسحاق و يعقوب را به وسیله «ذکری الدار»، یعنی یاد روز معاد خالص کردیم.

نتیجه فراموشی معاد، رنج است و این رنج مخصوص جهنم  نیست؛ بلکه به فرمایش استاد صفایی، آدم‌های جهنمی، رنجشان از همین دنیا شروع می‌شود. با اینکه در رفاه‌اند، از زندگی لذت نمی‌برند و در همین دنیا هم جز دل‌زده‌گی و خستگی چیزی ندارند. 

اصحاب الحسین(ع) - 1

اصحاب الحسین(ع) - 2

اصحاب الحسین(ع) - 3

اصحاب الحسین(ع) - 4

اصحاب الحسین(ع) - 5

استقامت دین و استقامت در دین- 1

استقامت دین و استقامت در دین- 2

استقامت دین و استقامت در دین- 3

ویژگی های حضرت عباس(ع)

شرح آخرین کلمات امام حسین(ع)

پیما‌ن‌های ما با خدا

سخنرانی شب سوم محرم

سخنرانی شب چهارم محرم

سخنرانی شب دوم محرم

سخنرانی شب اول محرم

سخنرانی شب اول محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب دوم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب سوم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب چهارم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب پنجم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب ششم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب هفتم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب هشتم محرم (چکیده)

سخنرانی شب نهم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب دهم محرم (چکیده+فایل صوتی)

سخنرانی شب یازدهم محرم (چکیده+فایل صوتی)

عاجله و آجله(1)

عاجله و آجله(2)

عاجله و آجله(3)

شِکوۀ اولیاء خدا از دوستان(1)

شِکوۀ اولیاء خدا از دوستان(2)

شِکوۀ اولیاء خدا ازدوستان(3)

شِکوۀ اولیاء خدا ازدوستان(4)

فکر و ذکر، مقوّم حقیقت انسانی(1)

فکر و ذکر، مقوّم حقیقت انسانی(3)

فکر و ذکر، مقوّم حقیقت انسانی(4)

سخنرانی شب اول محرم1395

سخنرانی شب هفتم محرم۱۳۹۵

سخنرانی شب دوم محرم1395

سخنرانی شب سوم محرم1395

سخنرانی شب چهارم محرم1395

سخنرانی شب هشتم محرم۱۳۹۵

سخنرانی شب پنجم محرم1395

سخنرانی شب ششم محرم۱۳۹۵

سخنرانی شب نهم محرم۱۳۹۵

سخنرانی شب دهم محرم۱۳۹۵

سخنرانی شب یازدهم محرم ۱۳۹۵

سخنرانی شب اول محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب دوم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب سوم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب چهارم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب پنجم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب ششم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب هفتم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب هشتم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب نهم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب دهم محرم ۱۳۹۶

سخنرانی شب یازدهم محرم ۱۳۹۶

برای استفاده بهتر و راحت تر از سیستم نظردهی لطفا وارد سیستم شده یا از طریق این فرم ثبت نام کنید.

نام*:    ایمیل*:  
نظر*:
  کد امنیتی: