استاد علی صفایی حائری عین صاد
 
پایگاه مؤسسه فرهنگی هنری لیلة القدر

آیه های تلاوت شده- قسمت سوم

مؤلف: حجت‌الاسلام والمسلمین سید عبدالمجید فلسفیان

تاریخ ثبت: 20 / 05 / 1391

موضوع: تحقیق موضوعی آثار استاد

اساس کار در این نوشته گفتگو از آیاتی است که مرحوم استاد صفایی در گستره نوشته های خود به غیر از نوشته های تفسیری - مانند تطهیرها- آنان را تلاوت کرده است. توضیحات بیشتر را در اینجا ببینید.

روش تربيتى  رسول

روش تربيتى كه رسول از آن برخوردار است، همين است كه خدا مى‏گويد: «تو بلند شو و مرا در دل‏ها بزرگ كن.»

 وقتى او بزرگ شد، خواه ناخواه، انتخاب مى‏شود و تو عبد او مى‏شوى.

تو هنگامى عبوديت او را انتخاب مى‏كنى كه در او، چند خصلت يافته باشى: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ». او رحمن و رحيم است. اگر براى او و شاكر او شدى: «أَلْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ»، او رب است و دوباره رحمن و رحيم: «الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ». مالك است: «مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ». اين خصوصيات را كه يافتى، فقط او را انتخاب مى‏كنى: «ايّاكَ نَعْبُدُ وَ ايّاكَ نَسْتَعِينَ».

اينجاست كه ديگران در چشم تو كوچك مى‏شوند؛ چرا كه يا «رحمن» نيستند و اخّاذند و مى‏گيرند يا اگر دهنده باشند و بخششى هم داشته باشند، «رحيم» نيستند و از روى محبت نمى‏دهند، بلكه مى‏دهند تا به چيز ديگرى برسند. اگر رحمتى هم داشته باشند، «ربّ» نيستند و پرورش نمى‏دهند. اگر رب هم باشند، ربّ همه محدوده‏ها نيستند. رب همه عوالم نيستند كه عده‏اى را براى يك محيط مى‏سازند. «مالك» هم نيستند؛ كه آنچه را خرج كردند، ديگر ندارند تا ادامه دهند.

وقتى من چيزى را به ديگرى مى‏بخشم، در همان لحظه مالك هستم، ولى وقتى دادم، ديگر مالك نيستم؛ اما خداوند هم در همان لحظه و هم در تمامى لحظه‏ها؛ حتى هنگامى كه مى‏خواهد پاداش دهد، مالك است. اينجاست كه تو با اين خصوصيات، تنها او را «انتخاب» مى‏كنى و احتياج به تقديرنامه ندارى. «1»

با اين مقايسه‏هاست كه خدا در دل‏ها بزرگ مى‏شود و ديگران هم او را انتخاب مى‏كنند. در اين هنگام است كه خدا به راحتى شناخته مى‏شود و احتياج به زور و ضربه و برهان ندارد.[1]

 پس رسول مى‏آيد، و در جزيره مى‏آيد، و در مكه آغاز مى‏كند. چگونه؟

چند سال؟ سه سال فقط در كنار كعبه نماز مى‏خواند، آن هم با على و خديجه. اين كار جالب است. نگاه و ذهن و گوش را به خود مى‏گيرد كه رسول چه مى‏گويد وچه مى‏كند؟ اگر از كلمات رسول فقط «بسم اللّه الرحمن الرحيم» را هم شنيده باشند، كافى است تا آن‏ها را به تفكر و تعقل و انتخاب برساند. «بسم اللّه» اين كلمه براى ما در تكرار مجهول مانده؛ ولى براى آن‏ها كه اولين بار آن را مى‏شنيدند، تأمل آفرين بود. رسول بى نشان نيست، نشان دارد. علامت چه قدرتى و چه قبيله‏اى و چه مولايى؟ رسول نشان خدا را دارد و خود را با علامت او مشخص كرده است و براى او شده است. چرا؟ چون او رحمان است، معبودهاى ديگر فقير هستند و اگر هم داشته باشند بخشنده نيستند. او مى‏بخشد و به خاطر عشق و رحمت مى‏بخشد، در حالى كه ديگران مى‏بخشند تا چيزى بستانند و مى‏دهند تا

بدست بياورند. آدمى كه براى اولين بار در صاحب نشان‏ها و معبودها و دلدارهاى خود فكر مى‏كند و نشان كسى را بر مى‏دارد كه بخشنده و مهربان باشد و كسى را انتخاب مى‏كند كه غنى و عاشق باشد. آدمى كه پس از تفكر براى اولين بار مى‏سنجد و اندازه مى‏گيرد؛ يعنى تعقل مى‏نمايد، آدمى كه با تفكر و تعقل، انتخاب مى‏كند و از نزديك انتخاب مى‏كند و با خطاب و حضور انتخاب مى‏كند: «اياك نعبد و اياك نستعين». اين چنين آدمى كه براى سه سال، بدون پوشش، با ذهن عريان و قلب عريان خود را به اين زمزمه مكرر و اين فكر و عقل و انتخاب مى‏سپارد، ناچار به فتوحات رسيده و در تمامى ذهن و قلب و فكر و عقل و روح خويش، مفتوح گرديده است.

اين كار اول و ايجاد زمينه و طرح سؤال براى پذيرش دعوتى است كه هدايت دارد و آموزش دارد و چگونه فكر كردن و چگونه سنجيدن را همراه بينات و ميزان در دست دارد.[2]

 

طرح دعوت‏ رسول

رسول دعوت دارد و هدايت دارد؛ به چه چيز؟ و چگونه؟ ديديم كه با فكر و عقل و با بينات و ميزان، اين گونه دعوت مى‏كرد. به چه چيز؟ در يك كلمه به عبوديت حق، همين. كه ادامه‏ى سوره‏ى حمد همين است: «اياك نعبد». و صريح دعوت در سوره‏ى بقره باز همين است: «يا ايها الناس اعبدوا ربكم الذى خلقكم». 

 و در واقع اين عبوديت همان معرفت دينى و بينش و بصيرتى است كه بدون هيچ مقدمه و موخره‏اى از حضوريات انسان، از قدر و ارزش و اندازه آدمى آغاز مى‏شود و با سنجش معبودهاى گوناگون و عشق‏هاى چند فصل و بت‏هاى عيار، با اين قدر و اندازه‏ى و با سنجش اين معبودها با رب و پروردگارى كه مى‏بخشد و از رحمت و عشق مى‏بخشد، و بخشش‏ها از او كم نمى‏كند؛ كه هيچ چيز از حوزه‏ى حضور او بيرون نمى‏رود و او مالك «يوم العطاء» و «يوم الجزاء» هست و با اين احاطه در وجود همراه است.

آدمى با اين سنجش به تكبير و توحيد مى‏رسد و تنها او را انتخاب مى‏نمايد؛ ولى در اين انتخاب، مشكل هست، درگيرى هست با همه چيز و با همه كس، حتى با هوس‏هاى دل و حرف‏هاى مردم و جلوه‏هاى دنيا، و وسوسه‏هاى شيطان‏هاى چند رنگ و پنهان و آشكار و به خاطر همين مشكلات است كه استقامت او مطرح مى‏شود؛ كه جز با او، به سوى او راهى نيست و او با هدايت و شكر و با بلاء و تمحيص، آدمى را مى‏سازد و آن چنان با بلاء بر بت‏هاى او مى‏تازد كه با عجز او را بخواهد و با عجز به ياس گرفتار نگردد؛ چون راه، آن گاه آغاز مى‏شود كه تو تمام مى‏شوى و از معرفت و محبت و عمل و تحمل تو هيچ دست‏آويزى باقى نمى‏ماند، كه اين‏ها به قدر تو هستند، نه به قدر محبوب و معبود تو.

و در همين جا اين نكته را بگويم كه اگر دينى و دعوتى بيش از همين عبوديت و توحيد نداشته باشد، همين عبوديت نظام‏ساز است و به ذهنيت و شخصيت و عاطفه‏ى تو نظام مى‏دهد؛ چون تويى كه در حوزه‏ى وجود خودت جز او را كنار گذاشتى و حتى از هوس‏هاى خودت جدا شدى،

 چگونه در جامعه‏ى مى‏توانى به هوس‏هاى پفيوزهاى محكوم و محدودى گردن بگذارى كه رحمان و رحيم نيستند، و مالك نيستند و مالك روز عطاء و روز جزاء نيستند، كه خود را مى‏خواهند و همه را براى خود فدا مى‏كنند و در برابر آن‏چه كه در راه آن‏ها مى‏گذارى براى تو پاسخى ندارند و چيزى باز نمى‏گردانند؟[3]

 

رابطه سوره حمد با سوره بقره

در این سوره‏ى، پس از تدبر و تفكر و معرفت معبودها و پس از سنجش و انتخاب اللّه و استعانت از او در صراط عبوديت به تقسيمى از آدم‏ها بر اساس عبوديت مى‏رسيديم، كه انعام يافته‏ها و مغضوب‏ها و ضالين بودند.[4]

در سوره‏ى بقره با هدايت تقوا و طاعت، كه بر ايمان به غيب و اللَّه و وحى و يوم الآخر، استوار است و كسانى كه اين مراحل را گذرانده‏اند بر هدايت‏هاى ربّ پابرجا و استوار مى‏مانند، امر و امتثال امر مطرح مى‏شود؛ كه عمل و حتى جهت عمل مهم نيست؛ لَيْسَ الْبِرُّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِب، كه‏امر و امتثال امر را مى‏خواهند؛ فافعلوا ما تؤمرون، «1»

و عبوديت را مى‏خواهند و براى عبد از شعائر و شرايع و احكام سخن مى‏گويند.[5]

قسمت بعدی

 



[1]  - حركت، ص: 261

[2]  - از معرفت دينى تا حكومت دينى، ص: 149

[3]  - از معرفت دينى تا حكومت دينى، ص: 150

[4]  - تطهیر1،ص:18

[5] - تطهير با جارى قرآن(3)، ص: 12

 

برای استفاده بهتر و راحت تر از سیستم نظردهی لطفا وارد سیستم شده یا از طریق این فرم ثبت نام کنید.

نام*:    ایمیل*:  
نظر*:
  کد امنیتی:   

1392/11/15 - 13:20:51
rezahamim

سلام
پس ترتیب سوره ها و آیه ها و کلمات هدف خاصی رو دنبال میکنه و این یک کلیده!