استاد علی صفایی حائری عین صاد
 
پایگاه مؤسسه فرهنگی هنری لیلة القدر

چرایی‌ها و چگونگی‌های «نقد»(6)

مؤلف: استاد علی صفایی حائری

تاریخ ثبت: 25 / 03 / 1395

موضوع: اقتباس از آثار استاد

منبع: روش نقد، ج‏1، ص33.

قلمرو نقد

قلمرو نقد به وسعت انسان و خواسته ‏ها و حركت‏ هاى اوست.

هدف‏‌ها

مكتب‏‌ها

آدم‏‌ها؛ خودم و ديگران‏

عمل‏‌ها

شناخت‏

و هنر، همه در قلمرو نقد هستند.

اينها گذشته از آن روش‏‌هاى عمومى كه در معيار نقد مطرح شد، از روش‏‌هاى خصوصى و ويژه‏ خويش نيز برخوردارند.

هدف‏ها را هم مى ‏توان با مقايسه‏ با استعداها و قدر انسان و با توجه به نيازهاى او نقد زد.

همچنين مى‏ توان هدف ‏ها را با مقايسه بهره ‏ها و خسارت‏ ها؛ آنچه كه‏

مى ‏دهند و آنچه كه مى ‏ستانند، به نقادى گرفت.

براى‏ نقد مكتب‏ از نيازها، از آنچه كه آورده (نقش تاريخى) و آنچه كه دارد (طرح كلى) و از تجربه عملى، از آرمان ‏ها، از مقايسه، مى ‏توان استفاده كرد.

با شناخت نيازها و با شناخت آرمان ‏هاى انسان، مكتب ‏هايى كه ميان‌دار هستند، نقادى مى ‏شوند.

نقش مذهب در گذشته و طرح كلى مكتب در امروز به شناسايى و ارزيابى آن كمك مى‏ نمايد.

مقايسه‏ مكتب ‏ها با يكديگر، نمايانگر رجحان ‏ها و نقص ‏ها و وسيله نقد و بررسى عيب‏ ها و حسن‏ هاست.

تجربه يك مكتب و كاربرد عملى آن هم راه آخرى است كه در نقد مى ‏توان از آن بهره برد. البته اين راه و اين تجربه راه پر غرامتى است كه از آن هم چاره ‏اى نيست.

عمل ‏ها با اثر آن و با عامل و انگيزه آن و با هدف و جهت آن و با شكل و هماهنگى كلى آن، نقد مى‏ خورند.

ديگران‏ را مى ‏توان با هدف خودم، با هوس خودم، با حرف ‏هاى خودشان، با كارها و عملشان، با جهت‏ ها و هدفشان، سنجيد.

نفس‏ را، خويشتن را مى ‏توانى با جايگاهى كه دارى و جايگاهى كه بايد داشته باشى، با محرك ‏هايى كه خوشحال و محزونت مى‏ كنند، با نقشى و اثرى كه در جامعه و در نسل‏ ها و در هستى مى‏ گذارى، با

انتخاب‏ هايى كه دارى، شناسايى كنى.

شناخت‏ را مى ‏توان با حقيقت، با قوانين حاكم بر ابزار شناخت، با فايده و اثر عملى يا با هماهنگى آن، نقد زد.

همانطور كه‏ هنر را به وسيله تأثر، به وسيله‏ منطق، به وسيله‏ عقيده، به وسيله تكامل انواع، به وسيله‏ تاريخ، به وسيله سنت‏ها، به وسيله رابطه واقعيت ذهنى و عينى، در مكتب‏ هاى گوناگون نقد، بررسى كرده‏ اند و محك زده ‏اند.

اينها راه ‏هاى گوناگون نقد، در مواردى است كه گذشته از آن روش‏ هاى چهارگانه كلى، از اين راه ‏هاى ويژه نيز برخوردار بوده ‏اند.

اين پيداست كه بايد يك يك اين روش‏هاى نقد را هم نقادى كرد و با معيارهاى ثابتى كه در درجه حرارت‏ هاى مختلف كم و زياد نمى ‏شوند به نقادى پرداخت.

بررسى و نقدِ خودِ نقد، زمينه وسيع نقد و قلمرو گسترده آن را نشان مى ‏دهد. ما پيش از اين كه به نقادى بپردازيم، بايد روش نقد را نقادى كرده باشيم تا بتوانيم با معيارهاى ثابت و مشخص كار نقد را دنبال بنماييم.

در اين مجموعه از نوشته‏ ها به بررسى اين قلمروها مى‏ پردازيم تا شايد راه‏ هاى دور نزديك‏تر شوند و انتخاب، آسان‏تر.

ادامه دارد...

برای استفاده بهتر و راحت تر از سیستم نظردهی لطفا وارد سیستم شده یا از طریق این فرم ثبت نام کنید.

نام*:    ایمیل*:  
نظر*:
  کد امنیتی: