استاد علی صفایی حائری عین صاد
 
پایگاه مؤسسه فرهنگی هنری لیلة القدر

جهاد (2). فضیلت جهاد

مؤلف: استاد علی صفایی حائری

تاریخ ثبت: 30 / 06 / 1393

موضوع: هفته دفاع مقدس

منبع: درسهايى از انقلاب (قيام)

فضيلت جهاد

هر جامعه‏ ى رشيد و پويا، گذشته از عوامل سازنده‏ و عوامل رشد، نياز به‏ عوامل حفظ و نگهدارى هم دارد.

جامعه‏ ى اسلامى از آنرو كه بر اساس‏ هدف و بينش‏، هسته ‏هاى اوليه ‏اش شكل مى ‏گيرد و با عاطفه‏ هاى تصعيد يافته و نيازهاى طبيعى‏ ولى رهبرى شده، تحقق مى ‏يابد، براى‏ رشد و گسترش‏ به عواملى نياز دارد و براى‏ حفاظت و پاسدارى‏ مستمر از خويش هم وسيله ‏هايى مى‏ خواهد تا در برابر دشمن‏هاى داخلى و خارجى و آفت‏ها و ضعف‏هايى كه زمينه‏ ى آفت‏ها و فتنه‏ هاست، مقاوم باشد. جهاد در شكل‏هاى گوناگونِ روشنگرى و فريادگرى و افشاگرى و پنهان كارى و قيام، عهده دار اين حفاظت و پاسدارى مستمر است كه مى ‏تواند جامعه‏ ى نو پا و رشيد اسلامى را، از داخل و خارج و در برابر آفت‏ها و فتنه‏ هاى گوناگون نگهدارى نمايد.

فضيلت جهاد را در اين نقشى كه به عهده دارد و با اين جايگاهى كه در آن قرار گرفته، مى ‏توان فهميد.

رسول مى ‏فرمايد:

«الْخَيرُ كُلُّه فى السَّيفِ وتَحْتَ ظلِّ السيْفِ»، خوبى ‏ها تمامى‏ در شمشير است و يا در سايه ‏ى شمشير. با شمشير به خوبى ‏ها مى ‏رسيم و با سايه ‏ى شمشير به حفاظت آن توانا مى ‏شويم. و در ادامه مى‏ فرمايد: «و السيُوفُ مقاليدُ الْجنّة و النَّار»،[1]

آنچه كه درهاى بهشت و يا آتش را باز مى ‏نمايد شمشير است. شمشير در هر دو مورد كارگشاست و اين در رابطه با هدفى است كه براى آن در نظر مى‏ گيرند و جامعه‏ اى است كه با آن نگهدارى مى ‏نمايند.

در روايات موثقه و صحيحه از رسول نقل مى ‏شود كه فرمود:

«لِلْجنةِ بابٌ يُقالُ له بابُ الْمُجاهدين يَمْضُونَ اليه فاذا هُو مفتوحٌ و هم مقلّدون بسيُوفهم والْجمعُ فى الْمَوقف و الملائكة ترحبُ بهِم»؛ بهشت درى دارد بنام باب المجاهدين، از اين راه مجاهدان مى ‏آيند و داخل مى ‏شوند و فرشته ‏ها به آنها خوشامد مى ‏گويند در حالى كه جمع مردم هنوز در حساب هستند و ايستاده ‏اند.

مى‏ فرمايد:

«فمَن تَرَكَ الْجهادَ البَسَهُ اللَّهُ ذُلًّا و فقراً فى معيشتِهِ و مَحْقاً فى دينه، انّ اللَّهَ اغنى امّتى بستابك خَيلها و مراكز رِماحها».[2]

هر كس جهاد را رها كند وكنار بگذارد به‏ ذلت و فقر و بى ‏دينى‏ دچار مى ‏شود خداوند امت مرا با گام‏هاى اسب‏ها و ضربه‏ ى نيزه‏ ها بى ‏نياز ساخته است.

در اين كلام رسول‏ ذلت و فقر و بى‏ دينى‏ را، به ترك جهاد پيوند مى ‏دهد، و همانطور كه گذشت اين بيان دقيق و حساب شده است، جامعه ‏اى كه حركت خودش را آغاز مى ‏كند بايد در برابر دشمن‏ هايى كه به منابع او و منافع او چشم دوخته ‏اند و به آفت‏هايى كه براى او به راه انداخته ‏اند، توجه داشته باشد وگرنه او با خوبى خودش گرفتار بدى ‏هايى مى ‏شود كه ذلت در وجود و فقر و نياز در زندگى را بر او تحميل مى ‏كنند و دين او را نابود مى ‏سازند و كم‏كم به افول و غروب نهفتگى مى ‏كشانند.

اين جمله نمى ‏خواهد جنگ‏هاى غنيمت ‏زا و ثروت ساز را توجيه كند و به چپاول دعوت نمايد كه جهاد و شمشير، حفاظت از منافع و منابع و اهداف تو را عهده دار هستند و كسى كه جهاد را ترك كند به ذلت و فقر و بى ‏دينى دچار خواهد شد.

باز از رسول نقل مى ‏كنند كه فرمود:

«خيُولُ الْغُزاة فى الدّنيا خُيولُهم فى الجنّة و انّ اردية الغُزاة لسيوفُهم»؛[3]

اسب‏هايى كه جنگ جويان در دنيا بر آن سوار هستند، در بهشت بر آن سوار مى ‏شوند و درجات طى مى ‏كنند و پوشش عزت جنگ‏جويان شمشيرهاى آنان است.

و رسول مى ‏فرمايد:

«جاهدوا تغنموا»؛[4]

بجنگيد تا غنيمت بيابيد. و مى ‏فرمايد:

«اغْزُوا تُورثُوا ابناءكم مَجْداً»؛[5]

بجنگيد تا براى فرزندانتان عظمت را ارث بگذاريد.

اگر جايگاه جهاد مشخص نشود، چه بسا گمان شود كه اين تعبيرها شعارهاى تحريك كننده است كه به خاطر قدرت و ثروت و غنيمت شكل مى ‏گيرد، در حالى كه براى حفاظت از اهداف و منافع و منابع خودت بايد بجنگى و با آنها كه منافع و منابع خلق خدا را تصاحب كرده ‏اند بايد درگير شوى.

على (ع) در نهج البلاغه با همين زمينه‏ ها به جهاد دستور مى ‏دهد كه جهاد راهى است كه براى ياران و مخصوصان از بندگان خدا فراهم شده پوشش‏ تقوى و اطاعت و زره محكم و نگهدار است، هر كس آن را كنار بگذارد لباس ذلت و پوشش گرفتارى و بلا را خواهد داشت و بر دلش پرده‏ ها خواهد افتاد.[6]

از رسول نقل است كه فرمود: هر نيكوكارى بالاتر از او هست تا آنجا كه در راه خدا كشته شود، ديگر كسى كه از او بالاتر نيست، چون اين وجود كسى هست كه با خونش به آنچه يافته شهادت داده است و با تمامى وجودش راه رفته است، پس از تمامى فريضه ‏ها و بجاى آوردن تكليفها، جهاد از هر كارى بالاتر است؛[7] چون مقدماتش فراهم شده و زمينه ‏هايش به بار آمده است. بدون عبور از زمينه و بدون توجه به فرايض، فضيلت و ارزش جهاد كم مى ‏شود و به صفر مى ‏رسد.

آنچه باعث تفاوت روايات در بيان فضيلت جهاد مى ‏شود و آنچه باعث تفاوت پاداش مجاهدين مى ‏شود همين عبور از مراحل پيشين است.

ارزش جهاد به اندازه‏ ى‏ شهادت و حضور و بينشى است كه در تو شكل مى‏ گيرد و اين است كه بايد شهيد شد و جهاد كرد. نه آنكه جهاد كنى تا به شهادت برسى.

شهادت پيش از جهاد و زمينه‏ ى جهاد است و به اندازه ‏ى عبورى كه از اين سرزمين حضور و بصيرت دارى، بهره و فضيلت خواهى داشت.

در درس بيست و هشتم اين نكته مطرح شد كه عمل‏هاى يكسان و برابر در پاداش و ارزش مساوى و يكسان نيستند، وخونى كه از جعفر طيار در راه‏ خدا ريخته با خون‏هايى كه از مجاهدين ديگر به زمين مى‏ ريزد برابر نيست، ضربه‏ اى كه يك مجاهد مى‏ زند و مى ‏خورد با ضربه‏ ى مجاهد ديگر برابر نيست مگر آنكه از يك زمينه و از يك جايگاه مساوى و يكسان برخوردار باشند. نيت و بصيرت و درك‏ از روابط و توجه به آثار و شكل عمل‏، همگى در پاداش نقش دارند و همين است كه يك ضربت على از تمامى عبادت جن و انس بالاتر و با فضيلت ‏تر مى ‏شود، چون على در همين ضربت، عبادت جن و انس را در نظر داشته و به خاطر آنها شمشير زده و با شمشير خود، زمينه‏ ى عبادت آنها را فراهم ساخته و در اين جهاد جز خدا را در نظر نياورده است.

حجم عمل مهم نيست، مهم ريشه ‏هاى عمل و توجه ‏ها و عنايت‏هايى است كه يك عمل را همراهى مى ‏كنند، تو بايك لقمه نانى كه مى ‏دهى گاهى مزاحمى را رد مى ‏كنى و گاهى گرسنه ‏اى را سير مى‏ كنى وگاهى درس احسان و انفاق و اطعام مى ‏دهى. واين سنت را زنده مى‏ دارى. آيا اينها با هم برابر است.

گاهى تو با احسانى كه مى ‏كنى طرف را به ذلّت مى‏ اندازى و محصور مى ‏نمايى و گاهى مثل آبى كه از سرچشمه مى ‏نوشند، از تو سيراب مى ‏شوند و بهره مى ‏گيرند، آيا اين جرعه ‏هاى ذلت و عزت برابر است.

از حضرت امير نقل مى ‏كنند كه فرمود:

«يَقولُ الرجُل جاهدْتُ و لَمْ يُجاهِدْ»؛[8]

گاهى مرد مى‏گويد كه من جهاد كردم، در حالى كه جهاد ننموده، جهاد فقط در اجتناب از محرمات و جنگ با دشمن است. چه بسا يك دسته بجنگند و در كشتار فرو روند در حالى كه جز نام و نام آورى و يا مزد و پاداش‏ نمى ‏خواهد و يك دسته از روى طبيعت مى ‏جنگند و از كسانى كه مى‏ شناسند و يا نمى ‏شناسند دفاع مى ‏كنند و يا از روى طبيعت مى‏ ترسد و پدر و مادرش را به دشمن مى ‏سپارد و اگر در اين وقت كشته شود مثل مردن است، هر كس همراه همان هدفى است كه به خاطر آن جنگيده، «كُلُّ امرئٍ عَلى ما قاتَلَ عَليه»؛ ارزش هر جنگ و قتال به اندازه‏ ى هدفى است كه در نظر گرفته شده و گرنه جنگى كه از روى عادت و غريزه و طبيعت باشد ارزش ندارد، سگ هم به خاطر صاحبش مى ‏جنگد و خود را به آب و آتش مى ‏زند.[9]

آن خونى را خدا برمى ‏دارد و آن هديه ‏اى را مى ‏پذيرد و آن جانى را مى ‏خرد و پاداش مى ‏دهد و به فوز و بشارت حق مى ‏رساند كه همراه بصيرت و خصوصيات زيادى باشد.

از حضرت صادق مى ‏پرسند اين كه خداوند در اين آيه مى ‏فرمايد: «انَّ اللَّه اشْتَرى‏ مِنَ الْمؤمنينَ ...»؛[10] كه خداوند از مؤمنين خريدارى مى ‏كند آيا براى هر مجاهدى است يا به يك دسته اختصاص دارد. حضرت مى ‏فرمايد: در برابر اين سؤال رسول ساكت ماندند تا ادامه‏ ى آيات آمد: «التائِبونَ الْعابِدُون ...» با اين آيات نشان داد كه چه خصوصياتى مطرح است و صفات مجاهدين چگونه است.

«فَمَن ارادَ الجنة فَليُجاهِد فى سبيلِ اللَّه على هذه الشرائط والّا فهُو من جملة من قالَ رَسوُل اللَّه يَنصُرُ اللَّه هذا الدّين باقوام لاخلاقَ لَهُم».[11] هر كس بهشت را مى‏ خواهد در راه خدا با اين شرايط جهاد كند وگرنه از كسانى خواهد بود كه‏ رسول فرمود: خدا يارى مى ‏كند دين خودش را با كسانى كه خودشان بهره ‏اى ندارند وپاداشى نمى ‏برند.

فضيلت جهاد بسيار است كه از رسول آورده ‏اند:

«خَيْرُ النّاس رَجُلٌ حَبَسَ نفسَهُ فى سبيلِ اللَّه يُجاهِدُ اعداءَهُ يلتمس الْمَوت او القتلَ فى مصافِّهِ».[12]

بهترين مردم كسى است كه خود را در راه خدا گذاشته و با دشمنان او مى ‏جنگد وبه دنبال مرگ و يا قتل در راه خداست.

از رسول مى ‏پرسند كدام يك از كارها محبوب‏تر است و كدام عمل را خداوند بيشتر دوست دارد؟ فرمود: ايمان به خدا و جهاد در راه او بهترين كار است و محبوب‏ترين است.[13]

اين فضيلت و پاداش با توجه به جايگاه و نقش جهاد در حفاظت از جامعه اسلامى و پاسدارى از دين و از منابع و منافع مشخص مى ‏شود.

و درجات فضيلت و تفاوت ارزش‏ها، به تفاوت نيت و بينش و توجهات و اهداف مجاهدين بستگى دارد.

 

خلاصه‏

هر جامعه به عوامل سازنده و رشد و حفظ نياز دارد، جهاد عامل نگهدار جامعه‏ ى اسلامى از درون و از بيرون است. و فضيلت جهاد به خاطر اين نقش و جايگاه‏ است، كه جهاد منابع و امكانات جامعه را از دشمن حفظ مى ‏كند و غنا و عزت و صلابت دين را براى مجاهد نگه مى ‏دارد. نه اين كه جهاد تحريك براى غنيمت باشد. تفاوت درجات و فضيلت جهاد مربوط به شهادت وبينش و بصيرت مجاهد است.

 



[1]  وسائل الشيعة، ج 11، ص 5، ح 1 و 2

[2]  وسائل الشيعة، ج 11، ص 5، ح 1 و 2

[3]  وسائل الشيعة، ج 11، ص 5، ح 3

[4]  وسائل الشيعة، ج 11، ص 5، ح 5

[5]  وسائل الشيعة، ج 11، ص 9، ح 16

[6]  وسائل الشيعة، ج 3، ص 8 و نهج البلاغه ‏ى صبحى صالح، خ 27

[7]  وسائل، ج 11، ص 7، ح 9

[8]  الغارات، ابراهيم بن هلال ثقفى، ج 2، ص 342

[9]  مستدرك الوسائل، ج 11، ص 18، ح 41

[10]  توبه، 111

[11]  مستدرك الوسائل، ج 2، ص 244، ح 25

[12]  مستدرك الوسائل، ج 11، ص 17، ح 36

[13]  مستدرك الوسائل، ج 11، ص 19، ح 43

برای استفاده بهتر و راحت تر از سیستم نظردهی لطفا وارد سیستم شده یا از طریق این فرم ثبت نام کنید.

نام*:    ایمیل*:  
نظر*:
  کد امنیتی: