استاد علی صفایی حائری عین صاد
 
پایگاه مؤسسه فرهنگی هنری لیلة القدر

حُسن اختيار الهى در کلام امام حسین علیه السلام

مؤلف: استاد علی صفایی حائری

تاریخ ثبت: 10 / 03 / 1393

موضوع: اقتباس از آثار استاد

قيل للحسين عليه السلام انّ اباذر يقول: الفقر أحبّ الىّ من الغنى و السقم أحبّ الىّ من الصحة.

فقال عليه السلام: رحم اللَّه تعالى اباذر، أمّا أَنا فاقول من اتّكل على حسن اختيار اللَّه تعالى له لَم يَتَمَنَّ غير ما اختاره اللَّه عزّوجل له.[1]

به حضرت ابا عبداللَّه عليه السلام گفته شد كه ابوذر مى‏ گويد: فقر و تهيدستى براى من محبوب‏تر از بى ‏نيازى است و مريضى و بيمارى برايم محبوب‏تر از تندرستى است.

حضرت فرمود: خداوند اباذر را رحمت كند، امّا من مى ‏گويم، هر كس بر زيبايى و خوبىِ انتخابِ خدا براى او تكيه كرد، جز آنچه كه خداى عزوجل براى او، انتخاب نموده تمنايى نخواهد داشت و چيز ديگرى نخواهد خواست.

1- آدمى اگر نعمت‏ها را افتخار خود بداند، به حرص و بخل و طمع و حسد گرفتار مى ‏شود، جمع مى ‏كند و مصرف نمى ‏نمايد و از ديگران مى ‏خواهد و بر دارايى آنها رشك مى ‏برد و اين طبيعىِ اين مرحله از آگاهى است.

2- آنجا كه آدمى فهميد كه داده ‏ها بازدهى مى‏ خواهد و نعمت‏ها مسؤوليت دارد، فهميدى كه آنچه به تو- صاحب باجه- داده‏ اند، حواله‏ هايش در راه است، نمى ‏توانى باجه را تعطيل كنى و با دارايى مردم مشغول عشق بازى شوى، آنجا كه آدمى تا اين مرحله آگاه مى ‏شود، به صبر و شكر روى مى ‏آورد، برايش نعمت‏ها و دارايى ‏ها و يا فقر و تهيدستى ‏ها برابر مى ‏شود كه از هر دو راه مى‏ توان رفت و با هر دو پا مى ‏توان آمد.

3- اگر غرور نعمت و انكسار گرفتارى‏ ها و دل شكستگى فقر و بيمارى را فهميدى، آنجا به پاى صبر راغب‏ ترى و با فقر و بيمارى مأنوس ترى. اينجاست كه مثل اباذر شكست و انكسار فقر و مرض را بر غرور و قدرت و غناء و سلامت ترجيح مى ‏دهى.

آدمى كه مسؤوليت‏ ها را در برابر نعمت‏ها مى‏ بيند اگر راحت طلب و عافيت طلب باشد امكانات كمتر را انتخاب مى ‏كند و با پاى صبر مى ‏آيد.

چون اين پا و اين راه، از غرور و مسؤوليت بدور است، در حاليكه مزد را به نسبت مى ‏دهند و بر اساس سعى مى ‏پردازند، پس چه فرق مى ‏كند كه‏ چقدر دارى، اين مهم است كه چه مقدار از چقدر را داده‏ اى.

اگر پير زالى چند روز بر خود سخت‏ گيرى كند و به ساختمان معبدى و يا منزلى كمك كند و ثروتمندى هم تمامى ثروتش را بدهد و چند روز هم گرسنه بماند، تازه اينها برابر هستند و يك پاداش دارند كه پاداش بر اساس نعمت و بر اساس عمل نيست، بر اساس سعى است و سعى نسبت عمل با سرمايه و نعمت توست، كه: «لَيْسَ لِلْانْسانِ الَّا ما سَعى‏».[2]

اگر اين گونه محاسبه شود پير بيدارى هم چون اباذر به اين انتخاب مى ‏رسد و همين است كه مى ‏گويند:

سوداگران عالم پندار را بگو   سرمايه كم كنيد كه سود و زيان يكى است‏
 

4- امّا اگر آدمى نارسايى آگاهى و ضعف‏ هاى خود و كوتاهى تدبير خويش را در برابر ضعف‏ها شناخت، اينجاست كه مى ‏خواهد: اغننى بتدبيرك عن تدبيرى و باختيارك عن اختيارى و أوقفنى على مراكز اضطرارى.[3]

مى ‏خواهد تا با تدبير الهى و اختيار الهى، از اختيار و تدبير خود خلاص شود و به ريشه‏ هاى اضطرار و درماندگى خود واقف گردد. با اين مقدمه به حسن اختيار الهى واثق مى‏ شود و بر او تكيه مى ‏كند و كسى كه به اين تكيه و توجه رسيد، تمنّايى جز اختيار خدا برايش نمى‏ ماند و در تمامى وجودش، جز به همانچه كه برايش اختيار كرده ‏اند نمى ‏انديشد، اين تعبير خيلى دقيق است، لم يَتَمنّ‏، تمنايى و در نهانخانه‏ دلش خواسته‏ اى، جز خواست الهى ندارد، چون او با فقر و غنا و با عطا و بلاء، آدمى را مى ‏سازد و نقطه ضعف‏ هايش را مداوا مى ‏نمايد كه در حديث قدسى هست، من به اصلاح بنده‏ عاشق خودم آشناترم، گاهى با شدّت و گاهى با وسعت، او را مى ‏سازم، أنا أعلم بعبدى.

ما خيلى از مردان راه فاصله داريم نعمت‏ها را مى ‏بينيم و چرخش چشم‏هاى مردم و توجّه آنها را مى ‏بينيم و مستِ مست مى ‏گوئيم: تو به ما بده ما با شكر مى‏ آييم. امّا آنها كه ضعف خود و غرور نعمت و مسؤوليت سنگين را شناختند، مثل ابوذر مى‏ شوند.

امّا اين حسين، اين امام راه است كه حُسن اختيار خدا را در نظر مى ‏آورد و دل به داده مى‏ دهد و با هر امكانى و در هر موقعيّتى به بهره ‏بردارى مى ‏رسد و حتى در نهانخانه‏ دل خود هم تمنّايى جز آنچه خدا انتخاب كرده و اختيار نموده ندارد.

بايد تذكر بدهم كه پذيرش اختيار و انتخاب الهى، گذشته از علم و آگاهى، به ظرفيّت قلبى و وسعت صدر نياز دارد. وگرنه آدمى تحمّل آگاهى خود را هم ندارد و با آنكه مى ‏داند كه او ما را مى ‏سازد و با دادن و گرفتن ما را آگاه و فارغ و آماده مى ‏نمايد، باز هم به اسارت چشم‏ها مى ‏رود و گرفتار شيرينى نعمت‏ها و جلوه ‏هاى آن مى ‏شود.

اين پذيرش، هم آگاهى به اضطرار و ضعف خويش را مى ‏خواهد و هم توجه به حسن تدبير و حسنِ اختيار حق را مى ‏خواهد و هم وسعتى و سعه‏ صدرى كه به اين فهم پاى بند بماند و تمرين ‏ها را رها نسازد.



[1] ( 1)- موسوعه، ص 747 بنقل از احقاق الحق 11/ 591.

[2] ( 1) نجم، 39.

[3] ( 2) دعاى عرفه، مفاتيح.

هم اکنون مطلبی ارائه نشده.

برای استفاده بهتر و راحت تر از سیستم نظردهی لطفا وارد سیستم شده یا از طریق این فرم ثبت نام کنید.

نام*:    ایمیل*:  
نظر*:
  کد امنیتی: